Αγαπητοί γονείς,
Υπάρχουν στιγμές που, στην προσπάθειά μας να δώσουμε στα παιδιά μας ό,τι καλύτερο, κινδυνεύουμε μας να τους στερήσουμε κάτι θεμελιώδες: την ικανότητα να αντέχουν την απογοήτευση, να σέβονται τα όρια και να συνυπάρχουν με τους άλλους. Ο λόγος για τον παιδικό δικαιωματισμό – μια στάση ζωής που αρχίζει να διαμορφώνεται νωρίς, μέσα στην οικογένεια.
Ο δικαιωματισμός δεν είναι απλώς μια φάση ανυπομονησίας ή εγωισμού. Είναι η βαθιά πεποίθηση ενός παιδιού ότι του αξίζει ιδιαίτερη μεταχείριση, χωρίς προσπάθεια, χωρίς υποχρεώσεις, χωρίς όρια. Παιδιά που μεγαλώνουν με αυτόν τον τρόπο δυσκολεύονται να κατανοήσουν τις ανάγκες των άλλων, αντιδρούν έντονα στο «όχι», δεν αναλαμβάνουν ευθύνες και νιώθουν ότι «ο κόσμος τούς χρωστάει».
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να αγαπάμε, να ακούμε ή να προσφέρουμε. Σημαίνει, όμως, ότι χρειάζεται να ξεχωρίζουμε τη φροντίδα από την υπερπροστασία, τη στήριξη από την υπερικανοποίηση, την καλοσύνη από την υποχώρηση στα πάντα.
Στην καθημερινότητα, ο δικαιωματισμός χτίζεται μέσα από μικρές, επαναλαμβανόμενες πράξεις:
– Όταν τρέχουμε να δώσουμε στο παιδί κάτι που δεν πρόλαβε να ζητήσει.
– Όταν φοβόμαστε να του πούμε «όχι» μήπως πληγωθεί.
– Όταν δεν του ζητάμε να βοηθήσει, «για να μην το κουράσουμε».
– Όταν του λέμε (ή δείχνουμε) ότι «είναι καλύτερο» ή «του αξίζουν τα πάντα».
Από αγάπη, καταλήγουμε άθελά μας να το προστατεύουμε από την πραγματικότητα. Όμως η πραγματικότητα δεν λειτουργεί έτσι. Οι σχέσεις απαιτούν ισορροπία, συνεργασία, αποδοχή της ματαίωσης. Αν ένα παιδί δεν μάθει να διαχειρίζεται τον περιορισμό και την ευθύνη μέσα στην οικογένεια, θα δυσκολευτεί πολύ περισσότερο στο σχολείο, στις φιλίες, στην ενήλικη ζωή.
Η αντιμετώπιση του δικαιωματισμού δεν είναι η σκληρότητα. Είναι η σταθερότητα με αγάπη. Να μπορούμε να πούμε: “Καταλαβαίνω πόσο το θέλεις, αλλά τώρα δεν γίνεται”.
Το παιδί χρειάζεται να νιώθει ότι το αγαπούν και όταν δεν του κάνουν τα χατίρια. Χρειάζεται να μάθει ότι οι σχέσεις δεν είναι μονόδρομοι, αλλά δρόμοι αμοιβαιότητας.
Με σεβασμό στην προσπάθειά σας,
Τριανταφυλλιά Γαροφαλάκη
Παιδοψυχίατρος