Αγαπητοί γονείς,
Μπορούμε πραγματικά να προστατεύσουμε τα παιδιά μας απαγορεύοντάς τους την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μέχρι μια συγκεκριμένη ηλικία;
Σε πρόσφατο άρθρο της στη διεθνή πλατφόρμα αρθρογραφίας και ανάλυσης Project Syndicate, με τίτλο «Social-Media Age Bans Won’t Make Children Safer—But This Will», η Kelly Stonelake υποστηρίζει ότι η απλή ηλικιακή απαγόρευση δεν είναι αρκετή για να κάνει τα παιδιά ασφαλέστερα στο διαδίκτυο.
Η άποψή της έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η Stonelake εργάστηκε στο Facebook επί δεκαπέντε χρόνια, πριν αποφασίσει να μιλήσει δημόσια. Όπως αναφέρει, βρέθηκε μέσα στις ομάδες που σχεδίασαν και προώθησαν λειτουργίες όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα, η αυτόματη αναπαραγωγή των βίντεο και οι αλγοριθμικά οργανωμένες ροές περιεχομένου.
Οι λειτουργίες αυτές δεν προέκυψαν τυχαία. Σχεδιάστηκαν για να κρατούν τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερο μέσα στην πλατφόρμα. Και εδώ βρίσκεται ένα κρίσιμο σημείο που συχνά παραβλέπουμε όταν μιλάμε για τη χρήση οθόνης: το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τον χρόνο που περνά ένα παιδί μπροστά σε μια οθόνη. Αφορά και το τι συμβαίνει μέσα σε αυτό το διάστημα.
Δεν είναι το ίδιο ένα παιδί να παρακολουθεί μια συγκεκριμένη ταινία, να συνομιλεί με έναν φίλο ή να χρησιμοποιεί ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα και το ίδιο να βρίσκεται για μία ώρα σε μια πλατφόρμα που δεν έχει φυσικό τέλος, του προτείνει συνεχώς νέο περιεχόμενο και του στέλνει ειδοποιήσεις για να επιστρέψει.
Η Stonelake υποστηρίζει ότι, αντί να περιοριζόμαστε μόνο σε απαγορεύσεις, χρειάζεται να απαιτήσουμε από τις εταιρείες τεχνολογίας να κατασκευάζουν ασφαλέστερα ψηφιακά προϊόντα. Η προσέγγιση αυτή ονομάζεται safety by design, δηλαδή ασφάλεια ήδη από τον σχεδιασμό.
Αυτό θα σήμαινε ότι οι πλατφόρμες που απευθύνονται σε παιδιά και εφήβους θα έπρεπε να περιορίζουν λειτουργίες όπως το infinite scroll, το autoplay, τις συνεχείς ειδοποιήσεις και τις προεπιλεγμένες ρυθμίσεις που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη παραμονή. Θα έπρεπε επίσης να αποδεικνύουν ότι το προϊόν τους είναι ασφαλές, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα τρόφιμα, τα αυτοκίνητα και άλλα προϊόντα που επηρεάζουν την υγεία και την ασφάλειά μας.
Η θέση αυτή δεν καταργεί την ευθύνη της οικογένειας. Μας βοηθά, όμως, να καταλάβουμε ότι οι γονείς δεν έχουν απέναντί τους απλώς ένα παιδί που «δεν έχει μέτρο». Έχουν απέναντί τους ολόκληρα ψηφιακά συστήματα, σχεδιασμένα από εξειδικευμένες ομάδες ώστε να αιχμαλωτίζουν την προσοχή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς είναι ανίσχυροι. Σημαίνει ότι χρειάζονται περισσότερα από μια απαγόρευση ή την επαναλαμβανόμενη φράση «κλείσε επιτέλους το κινητό». Χρειάζονται ένα σταθερό οικογενειακό πλαίσιο. Χρειάζεται να αποφασίσουν όχι μόνο για πόσο χρόνο θα χρησιμοποιείται η οθόνη αλλά και ποιες εφαρμογές επιτρέπονται, ποιες ειδοποιήσεις θα είναι ενεργοποιημένες, πότε το κινητό θα κλείνει και τι θα συμβαίνει όταν η συμφωνία δεν τηρείται.
Αυτή ακριβώς είναι η λογική του Συμφώνου Χρήσης Οθόνης: να μετατρέψει μια καθημερινή πηγή έντασης σε ένα σαφές πλαίσιο ασφάλειας και συνεργασίας για όλη την οικογένεια.
Για να κάνετε το πρώτο βήμα, μπορείτε να κατεβάσετε δωρεάν από το site μου τον σύντομο οδηγό για τη χρήση οθόνης. Θα σας βοηθήσει να παρατηρήσετε τι συμβαίνει σήμερα στο σπίτι σας και να ξεκινήσετε τη συζήτηση με μεγαλύτερη σαφήνεια.
Σύντομα θα είναι διαθέσιμο στο site και το πλήρες εγχειρίδιο για το «Σύμφωνο Χρήσης Οθόνης», με πρακτικές οδηγίες, ηλικιακά προσαρμοσμένους κανόνες και έτοιμα πλαίσια συμφωνίας, ώστε κάθε οικογένεια να μπορεί εύκολα να δημιουργήσει και να εφαρμόσει το δικό της σύμφωνο.
Γιατί η προστασία των παιδιών στον ψηφιακό κόσμο χρειάζεται γνώση, δομή, συνέπεια και μια συμφωνία που το παιδί μπορεί να καταλάβει και ο γονέας μπορεί πραγματικά να τηρήσει.
Με εκτίμηση,
Τριανταφυλλιά Γαροφαλάκη
Παιδοψυχίατρος